en-US
 
  • Site
  • Web
Search

VJELJA E MOLLËS – PERIUDHA PARA, GJATË DHE PAS VJELJES

Periudha pas pjekjes së frutave është faza më  e rëndësishme në ciklin vjetor të punëve gjatë prodhimtarisë së mollëve, pasi  çdo dështim në këtë fazë do të shkaktonte humbjet më të mëdha të mundshme.

Për ti zvogëluar humbjet gjatë kësaj periudhe është e nevojshme të njihen faktorët që shkaktojnë këto humbje:

Faktorët biologjik
që janë frymëmarrja përmes së cilës ngritët temperatura, me çka shkaktohen humbje në cilësi, vlerë ushqyese, lëndë rezervë dhe peshë konsumuese, etileni –si hormon i cili prodhohet në inde bimore dhe  ndikon në pjekjen dhe mplakjen e frutave, transpirimi - humbja e ujit përmes avullimit.

Faktorët fiziologjik - Paraqitja e njollave, humbje ngjyrës, tapëzime, kalbje, zhvillim të patogjenëve, ndalim i proceseve të pjekjes si rezultat i ruajtjeve te gjata pastaj ndikimit të temperaturave të ulëta    (-1.5°C) dhe atyre të larta (>30°C).

Dëmtimet mekanike - Krijohen gjatë manipulimit me fruta në formë  gërvishtjeve, goditjeve të shoqëruara ngjyrë kafe dhe kalbëzim të indit të frytit.

Dëmtimet nga patogjen - Shkaktohen nga prezenca e mikroorganizmave në kushte të caktuara të temperaturës, lagështisë lëndimeve mekanike pjekjes jo te mire të frutave, ushqimi jo i balancuar etj.

Kufizimi i  humbjeve
Me qellim të kufizimit të humbjeve duhet të ndërmerren masa në periudha të ndryshme,
para vjeljes, gjatë vjeljes, pas vjeljes dhe gjatë ruajtjes.

Masat para vjeljes
Si preventivë rekomandohet zgjedhja e kultivarëve qëndrueshëm ndaj sëmundjeve dhe dëmtuesve, masa adekuate agroteknike (ujitje, plehërim, krasitje, trajtime, mirëmbajtja dhe fitohigjena e pemishtes )
Masat gjatë vjeljes
N Në kuadër te këtyre masave bën pjese përcaktimi i kohës së vjeljes dhe procesi i vjeljes.

Përcaktimi i kohës së vjeljes mund të behet në bazë të disa parashikimeve si numri i ditëve nga lulëzimi deri te pjekja, vrojtimeve disa vjeçare. por si kritere kryesore dhe të matshme në përcaktimin e pjekjes së frutave janë:

Kriteret fizike –madhësia e frytit, shkëputja e frytit nga bima mëmë, ngjyra e farave, ngjyra e frytit, fortësia e tulit të frytit, pesha  specifike e frytit. Përcaktimi i fortësisë bëhet me penetrometër i cili shprehet në rezistencën e shpimit të frytit pas heqjes së lëvores në kg, Momenti më i përshtatshëm për vjelje është kur penetrometri tregon shkallën e rezistencës 8 kg.

Kriteret kimike - Gjatë pjekjes se frutave mund rritet përmbajtja e sheqernave të cilat mund të përcaktohen me anë të një aparati të thjeshte refraktometri optik ose digjital. Gjatë pjekjes ulet përmbajtja e amidonit e cila mund të përcaktohet me anë të testit të amidonit. Prerja e frytit e lagur në solucion jodi (0.1%) dhe jodur kaliumi (1%) në rastin kur ka përmbajtje amidoni merr ngjyrë blu të errët kurse kur amidoni është transformuar në sheqerna fryti nuk ngjyroset. 

Kriteret metabolike - Përcaktimi i pjekjes bëhet në bazë të intensitetit të frymëmarrjes dhe në bazë të prezencës së etilenit që mund të verifikohen vetëm me metoda laboratorike.


Procesi i vjeljes

Mund të kryhet me dorë dhe në mënyrë të mekanizuar. Vjelja me dorë kryhet në atë mënyre që fryti kapet me shuplaken e dorës ndërsa gishti tregues vendoset në pjesën e fryr  te bishtit ku është i lidhur për degëz, pastaj lëvizet lehtë në drejtim të pjesës së fryrë të bishtit i cili shkëputet lehtë. Për realizimin e vjeljes është e nevojshme të sigurohen mjetet e nevojshme si arkat, strajca e kangurit, shkallët adekuate, e kur ka sipërfaqe të mëdha edhe platforma përkatëse për vjelje.


Masat pas vjeljes

Pas vjeljes frutat vendosen në arka, transportohen dërgohen ne vendin për pastrim,  seleksionim dhe paketim. Gjate kësaj kohe duhet pasur kujdes që transporti të behet me mjete përkatëse pa i dëmtuar frutat mekanikisht, pastrimi të bëhet me ujë të pastër (të klorifikuar 0.01% 0se 100 L ujë 10 g klor) gjithashtu edhe paketimet duhet të jenë të pastra dhe të dezinfektuara me hiperklorit te K,N ose Cl me koncentrim 0.01%. Edhe hapësira ose depoja për ruajtje te frutave paraprakisht duhet te pastrohet dhe dezinfektohet. Një prej metodave është edhe dezinfektimi me sulfur ku në çdo 1 m² të sipërfaqes së depos  në enë të posaçme digjen nga 2-3 gr sulfur. Depoja qëndron ashtu mbyllur 2-3 ditë pastaj ajroset. 

Ruajtja e frutave

Përmes ruajtjes synohet të zgjatet periudha e përdorimit të frutave me humbje sa më të vogla dhe arritje të vlerave të larta tregtare. Eksitojnë disa mënyra te ruajtjes:

  • Ruajtja  në kushte natyrale
  • Ruajtje  me ftohje mekanike (frigoriferë)
  • Ruajtja me ftohje (frigorifer) dhe atmosferë të kontrolluar

Ruajtja  në kushte natyrale

Për t’i ruajtur mollët për një kohë te caktuar 3-4 muaj ose edhe më tepër  në mënyre sa më të thjeshtë dhe te lirë është e nevojshme që të kesh: letër në forme gazete (ose ndonjë lloj tjetër), arkat, mollët dhe një hapësire të freskët  për ruajtje. Pastrimi i frutave do të ishte i mirëseardhur por jo i domosdoshëm. Në prishjen e frutave ndikojnë  koha e ruajtjes, lëndimet mekanike dhe kontakti i drejtpërdrejt në mes frutave.

Koha – kultivarët me shije te thartë siç janë Jonatani, Idaredi, Greni Smithi qëndrojnë më gjatë në krahasim me ata që përmbajnë më tepër sheqerna siç janë: Delisheci i artë dhe i kuq.

Përzgjedhja – Çdo herë duhet pasur kujdes gjatë manipulimit me fruta duke filluar nga vjelja e deri te paketimi për ruajtje  që të mos lëndohen. Për ruajtje zgjidhen vetëm frutat e shëndosha ndërsa ato të lënduarat konsumohen të freskëta ose përpunohen. Për t’u ruajtur frutat më, gjatë mund të përgatitet edhe një tretësire në të cilën, frutat duhet të zhyten për disa minuta para se të vendosen në arka:

Tretësira e përgatitur: 10 L ujë; 0,4 kg klorur kalciumi; 20 gr ruajtës të verave (vinobran); 10 ml Chromovit ose Radovit.

Kontakti – për te evituar kontaktin në mes frutave gjatë ruajtjes i mbështjellim ata ne mënyre individuale me gazetë, me përjashtim të asaj me ngjyrë, për shkak të helmimit me metale të rënda ose i mbështjellim me  letër tjetër të pastër. Mbështjellja nuk do te thotë te jetë hermetike por sa për te qëndruar normalisht në arkën për ruajtje pa u çmbështjellë.

 Deponimi –  depoja është me rendësi të ketë lagështi optimale 80-90 %, ventilim të mirë, temperaturë jo më të ultë se 2 oC, depoja duhet të jetë e errët, nuk duhet që në të njëjtin vend të ruhen edhe prodhime të tjera e veçanërisht patatet, arkat duhet të jenë mbi nivel të dyshemesë 15—20 cm dhe në dysheme  duhet të ketë lagështirë - ujë.

Ruajtje  me ftohje mekanike (frigoriferë)

Ruajtja e frutave me këtë metode bëhet në temperatura të kontrolluara 0.5 - 4 oC si dhe në lagështirë relative të ajrit të kontrolluar 90—95 %

Ruajtja me ftohje (frigorifer) dhe atmosferë të kontrolluar

Përmes kësaj metode të avancuar përveç kontrollit të temperaturave dhe lagështisë relative të ajrit kontrollohet edhe atmosfera e frigoriferit e në veçanti përqendrimi i oksigjenit (O2) prej 0.8 - 5 %, përqendrimi i dioksidit të karbonit (CO2) prej 0.5 - 5 % dhe përqendrimi i azotit (N2) prej 90 - 98.7 %